BMI berekenen: wat het zegt en wat niet

5 min leestijd

Je typt je lengte en gewicht in, krijgt een getal terug, en dan? De meeste mensen weten niet goed wat ze ermee moeten. BMI is handig als eerste indicatie, maar vertelt je niet het hele verhaal. Hier lees je wat het getal betekent, hoe je het berekent, en wanneer je er beter iets anders bij kunt pakken.

Zo bereken je je BMI

De formule is simpel: deel je gewicht in kilo's door je lengte in meters in het kwadraat.

BMI = gewicht (kg) / lengte (m)²

Voorbeeld: je weegt 80 kg en bent 1,75 m lang. Dan is je BMI: 80 / (1,75 × 1,75) = 80 / 3,0625 = 26,1.

De World Health Organization hanteert deze indeling:

• Onder 18,5: ondergewicht
• 18,5 tot 24,9: normaal gewicht
• 25 tot 29,9: overgewicht
• 30 of hoger: obesitas

Voor mensen met een Aziatische achtergrond worden soms lagere drempelwaarden gehanteerd, omdat bij vergelijkbaar BMI het risico op metabole aandoeningen eerder optreedt. Zo hanteert de WHO voor sommige Aziatische populaties al een grens van 23 voor overgewicht.

Wat BMI je vertelt en wat niet

BMI meet de verhouding tussen gewicht en lengte. Dat is het. Het zegt niets over waar dat gewicht vandaan komt, of je spieren of vet hebt, of hoe dat vet verdeeld is over je lichaam.

Krachtsporters zijn een klassiek voorbeeld: een powerlifter van 90 kg en 1,80 m heeft een BMI van 27,8. Volgens de tabel overgewicht, maar met weinig vetmassa en veel spiermassa. BMI maakt dat onderscheid niet.

Omgekeerd kan iemand met een BMI van 22 toch een hoog vetpercentage hebben met weinig spiermassa - wat soms 'skinny fat' wordt genoemd. Dat is metabolisch gezien niet gunstiger dan een hogere BMI met goede lichaamssamenstelling.

Onderzoek van Romero-Corral et al. (2008) liet zien dat BMI overgewicht onderschat bij mensen met een hoog vetpercentage maar laag gewicht, en overschat bij mensen met veel spiermassa. Kortom: BMI is een screeningstool, geen diagnose.

Wanneer is BMI wel nuttig

BMI is ontworpen voor gebruik op populatieniveau, niet voor individuele beoordeling. In epidemiologisch onderzoek werkt het goed: hoge BMI-waarden in een populatie correleren met hogere risico's op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en gewrichtsproblemen.

Als eerste screening bij de huisarts is het ook bruikbaar. Niet als eindoordeel, maar als signaal om verder te kijken. Een BMI boven de 30 vraagt om aanvullende meting - buikomvang, bloeddruk, bloedwaarden.

Voor mensen die niet actief sporten en geen extreme lichaamsbouw hebben, geeft BMI redelijk betrouwbaar aan of gewicht een gezondheidsrisico vormt. Maar zodra je regelmatig traint of een bijzondere lichaamsbouw hebt, schiet de meting tekort.

Betere metingen naast BMI

Als je meer wilt weten dan BMI je geeft, zijn er een paar praktische alternatieven:

• Buikomvang: Meet op het smalste punt van je taille. Onder de 94 cm voor mannen en 80 cm voor vrouwen wordt als laag risico beschouwd. Buikvet - visceraal vet - is metabolisch actiever dan vet op de heupen of dijen, en sterker geassocieerd met ziekte.
• Heup-taille ratio: Deel je tailleomvang door je heupomvang. Een ratio boven 0,90 voor mannen en 0,85 voor vrouwen is geassocieerd met verhoogd gezondheidsrisico (WHO).
• DEXA-scan: Geeft een nauwkeurig beeld van vetmassa, spiermassa en botdichtheid. Duurder en minder toegankelijk, maar de gouden standaard als je echt wilt weten hoe je lichaamssamenstelling eruitziet.
• Huidplooimetingen: Relatief goedkoop, redelijk nauwkeurig als gedaan door iemand met ervaring.

Geen van deze metingen is perfect, maar de combinatie van BMI plus buikomvang geeft al een stuk beter beeld dan BMI alleen.

Twee mythes over BMI

Mythe 1: "Een gezond BMI betekent dat je gezond bent." BMI zegt niets over bloeddruk, cholesterol, insulinegevoeligheid of spierkracht. Iemand met een BMI van 23 kan metabolisch ongezond zijn als die persoon weinig beweegt, slecht slaapt en te veel suiker eet. Een gezond gewicht is een factor, niet het hele plaatje.

Mythe 2: "Je moet een bepaald BMI nastreven om goed te presteren." In sport is er geen universeel ideaal BMI. Marathonlopers hebben gemiddeld een lager BMI dan rugbyspelers, maar beide kunnen uitstekend presteren in hun sport. Prestatiedoelen stuur je beter bij via trainingsbelasting, herstel en voeding dan via een gewichtsgetal.

BMI is een maatstaf voor epidemiologie, niet een prestatie-indicator. Als je je focust op je BMI in plaats van op gedrag (trainen, goed eten, genoeg slapen), ben je de verkeerde variabele aan het optimaliseren.

Een simpel plan

Bereken je BMI als startpunt, niet als eindpunt. Meet ook je buikomvang. Als beide in het groene gebied vallen en je traint regelmatig, heb je genoeg informatie om mee verder te gaan.

Val je in de overgewichtszone? Kijk dan naar je dagelijkse gewoontes: hoeveel beweeg je, wat eet je, hoe is je slaap. Dat zijn de variabelen die je kunt aanpassen. Het getal zelf verandert niets.

Een simpel plan

BMI berekenen kost 10 seconden en geeft je een eerste indruk. Maar neem het getal niet te letterlijk: het meet gewicht versus lengte, niet gezondheid. Voeg buikomvang toe voor context, en focus je energie op wat je kunt sturen - bewegen, eten, slapen.